Pomordowani nowianie
Po kampanii wrze?niowej, nawet w jej trakcie zacz??y si? prze?ladowania ludno?ci polskiej. Po wkroczeniu wojsk niemieckich w niedziel? 3 wrze?nia 1939 roku zacz?to przejmowa? maj?tki Polaków np. sklepy, firmy itp. Poni?sze fragmenty opisuj?ce jak wygl?da? terror okupanta tamtej jesieni w Nowem, pochodz? z ksi??ki prof. W?odzimierza Jastrz?bskiego Terror i zbrodnia, Warszawa 1974 r. S? to strony 157-158 po?wi?cone wydarzeniom w Nowem. Na szczególn? uwag? zas?uguje dokument podpisany przez komendanta II obwodu Selbstschutzu. G. Korbera, z Zaj?czkowa. Autor wyja?nia na czym polega unikatowy charakter dokumentu.
Dwie uwagi pozamerytoryczne:
1.profesor W?. Jastrz?bski ur. 1939 roku jako kilkuletni ch?opiec by? (?) w Nowem, gdy? jego ojciec by? pierwszym kierownikiem Zak?adów Mechanicznych. ( ?ród?o: opowie?ci mego ojca, który w czasie okupacji uczy? si? pod niemieckim zarz?dem zawodu, a po wojnie tam krótko pracowa?. Pó?niej za?o?y? w?asny warsztat- Rynek 9)
2. Warto na portalu udost?pni? fotografi? tablicy pami?tkowej z nazwiskami nowian- ofiar II wojny ?wiatowej znajduj?cej si? w miejscowej farze.
Toru?, wrzesie? 2009 r. /kapa/
Poni?ej strony 157 i 158 z ksi??ki Terror i zbrodnia.
Trzecim miejscem, z którego wywo?ono Polaków na rozstrzelanie do lasów ko?o Grupy, by?o wi?zienie s?dowe w miasteczku Nowe nad Wis?? pow. ?wiecie. .By? to punkt przeznaczony nie tylko dla obywateli samego miasteczka. ale i okolicznych, wsi.
W aktach procesowych A. Forstera, by?ego Gauleitera i namiestnika okr?gu Rzeszy Gda?sk-Prusy Zachodnie zachowa? si? unikalny dokumentr12; nakaz aresztowania polskiej inteligencji przys?any przez komendanta II obwodu Selbstschutzu. G. Korbera, z Zaj?czkowa pow. ?wiecie do lokalnego przywódcy tej organizacji w Nowem, Volksdeutscha Emila Webera r12; o nast?puj?cej tre?ci:
r(...) Do dowódców miejscowych okr?gu II. Na rozkaz Sturmbarmfiihrera nale?y aresztowa? jutro, dnia 21 pa?dziernika rano, ca?? polsk? inteligencj?, a zatem lekarzy, nauczycieli, duchownych, s?dziów, w?a?cicieli maj?tków, by?ych oficerów, jak równie? by?ych urz?dników i dostawi? ich do odno?nego wiezienia s?dowego z wyja?nieniem, ?e aresztowanie nast?puje z polecenia pciicji pa?stwowej. Instrukcje do translokacji wi??niów zostan? pó?niej dostarczone. Pierwszy meldunek o wykonaniu nale?y skierowa? do mnie przez specjalnego go?ca do godz. pó? do jedenastej przed po?udniem. Dowódca okr?gu r12; podpisano G. Korber".
U do?u pismo zaopatrzono w dodatkow? notatk?:
rNa podstawie tego rozkazu, aresztowano dzi? w nocy 13 osób w mie?cie Nowem i doprowadzono je do tutejszego wiezienia s?dowego. Nowe, dnia 21 X 1939 r. Komisaryczny Burmistrz" 17,
Osobliwo?? tego pisma polega na tym, ?e ca?e archiwum Selbstschutz Westpreussen uleg?o spaleniu pcd koniec listopada 1939 r. w specjalnie upozorowanym w tym celu wypadku drogowym. Jest to wi?c, praktycznie rzecz bior?c, jeden z nielicznych pochodz?cych z pierwszej r?ki dowodów na te. ?e akcja Selbstschutzu by?a odgórnie zaplanowana i nie by?a. jak to czasem usi?uje si? sugerowa? w procesach przest?pców wojennych, wynikiem czyjego? samowolnego dzia?ania.
Jak wynika z zezna? naocznego ?wiadka W. Meissnera, wi??niów wi?zienia s?dowego .wywieziono w jednym dniu na egzekucje, zapewne 22 pa?dziernika 1939 r., samochodem ci??arowym, który kilkakrotnie nawraca?18. Zgin?li wówczas:
1.Ryszard Bartela, Nowe
2.? Brzóskowski, ksi?dz katolicki, Nowe
3.Brunon Bukowski, Nowe
( s. 157)
4. Roman Chmielowiec (ur. 1874), rolnik, Michale
5. Tadeusz Chmielowiec (ur. 1914), rolnik, Michale
6. ? D?browski, ksi?dz katolicki, Nowe
7. Leon Dunajski, stolarz, Nowe
8. Brunon Echaust (ur. 1909), ksi?dz katolicki. Nowe
9. Przemys?aw Frankowski, w?a?ciciel zak?adu przemys?., Nowe
10. Emil Gedig (ur. 1888), Dragacz
11. Bernard G?ówczewski, adwokat, Nowe
12. Wincenty Ja?d?ewski, kupiec, Nowe
13. ? Karpi?ski, rolnik, Nowe
14. Jan Karpus, kierownik szko?y, Bochlin Miejski
15. Ksawery Klikowski (ur. 1881), robotnik, Zdrojewo
16. W?adys?aw Konkol, rolnik, Morgi
17. Stanis?aw Eotowicz (ur. 1912), ksi?dz katolicki, Pieni??kowo 13. Pawe? Kotl?ga (ur. 1906), Tryl
13, ? Kowalski, rolnik, Kozielec
20. Henryk Kraszucki, drogista, Nowe
21. Jan Kuchczy?ski, burmistrz. Nowe
22. Jan Kurek, Nowe
23. Józef Langowski, stolarz, Nowe
.24. Kazimierz Lietz, kierownik szko?y, Fieni??kcwo
25. Bernard Lorkowski, Nowe
23. Wiktor Lorkowski, Nowe
27. Franciszek ??czny, Nowe
23. Zygmunt Majewski (ur. ioSS). fryzjer, Nowe
28. Wac?aw Miszewski, Nowe
30. Leon Moryszkiewicz (ur. 1397), kierownik szko?y. Tryl
31. Stanis?aw P?onkarz, urz?dnik, Nowe
32. Pawe? Kadzimowski, kupiec, Nowe
33. Fryderyk Schulz (ur. 1905), Nowe
34. Henr3'k S?kowski (ur. 1921), ucze?, Nowe r6;
35. Benedykt Sielski, kominiarz. Nowe
36. Jan Strechlau, urz?dnik. Nowe
37.Franciszek Szmuda, robotnik, Nowe
38.Adolf Szykowski, robotnik, Nowa
39. Tadeusz Szwarc (ur. 1922), ucze?, Nowe
40. Bogdan Wojnowski, syn w?. maj?tku, lio?czyce
41. Lech Wojnowski, syn wl. maj?tku Ko?czyce
42. Brunon Wróblewski, stolarz, Nowe
43. Franciszek Wrób?ewski (ur. 1864), ksi?dz katolicki. Lipno.'
W?ród zamordowanych by? zami?owany turysta, mi?o?nik regionu kociewskiego, autor broszury pt. Nowe nad Wis?? i okolica wydanej w 1938 r., Kazimierz Lietz19.
(s. 158) |
