###### 1899 ######

Przyjaciel 31-01-1899
Z Pieni??kowa pisz?: Nauczyciel D. zakaza? dzieciom mówi? podczas przerwy po polsku. Rozkazu tego nie chcia? s?ucha? 12 letni syn wyrobnika Jana Baczki i mówi? po polsku. Za to zosta? przez nauczyciela obity. Ojciec oburzony, ?e syna jego za to ukarano przyby? do domu nauczyciela i mia? mu wygra?a? i powiedzie? ?e jego dziecko jest polskiem dzieckiem i zawsze b?dzie mówi?o po polsku. Nauczyciel kaza? ojcu wyj?? si? z pomieszkania, ale Baczka tego rzekomo nie pos?ucha?. Sprawa przysz?a przed s?d i ojca skazano na 40 marek kary lub 8 dni wi?ziena.

Przyjaciel 02-02-1899
Z Nowego donosz?, ?e 15-letni ch?opiec Psikowski z K?sic za?ama? si? na ?lizgawce i uton??.
W pi?tek wieczorem wracaj?c z obchodu urodzin cesarskich s?dzia okr?gowy, p. Lentz, spad? ze schodów i z?ama? praw? nog?.

Przyjaciel 25-02-1899
Z Warlubia pisze "Gaz. Gr.": Mieli?my tu wybory so?tysa. Obrali?my p. S?dka, ale go nie potwierdzono, obrali?my tedy p. Kra?kowskiego, ale i tego nie potwierdzono. Obaj ci obywatele ludzie bez skazy i winy. Odebrano p. Kra?kowskiemu so?ectwo i oddano je p. Pomplunowi jako komisarzowi. Zrobili?my za?alenie do p. ladrata, ale nie odpowiedzia? nam, wi?c udali?my si? do rejencyi. To poskutkowa?o, bo teraz dostali?my wiadomo??, ?e po raz trzeci mamy wybiera? nowego so?tysa.

Przyjaciel 23-03-1899
Warlubie, W szkole tutejszej odby?a si? niedawno temu jaka? uroczysto??, w?ród której polskiej dziewczynce, córeczce w?a?ciciela p. Górskiego kazano deklamowa? wiersz, ko?cz?cy si? s?owami: "Ich freue mich, dass ich eine Deutsche bin". (Ciesz? si?, ?e jestem Niemk?.) Ogólnie podpad?o, ?e dziecko pod koniec deklamacji powiedzia?o: "Und dennoch freue ich mich, dass ist keine Deutsche bin". (A jednak ciesz? si?, ?e nie jestem Niemk?.) "Geseligerek" donosz?c o tem, powiada, ?e sprawa ta by?aby zosta?a spraw? ma?ej wagi, poniewa? dziecko omyli? si? mog?o, ale - o zgrozo - tu uderzy? zaraz w dzwon trwogi i rozpaczy po po?udniu tego samego dnia ojciec dzieweczki tej o?wiadczy? by? w publicznym lokalu, ?e jest Polakiem i umrze Polakiem, i ?e dlatego i dzieci jego Polakami s? i b?d?. Wiadom? jest rzecz?, ?e skutkiem s?ów takich "Geseligerka" gotowa apopleksya ruszy?, - bo jak?e?by w granicach Niemiec ?mia? ?y? cz?owiek, który by mia? odwag? powiedzie?: nie jestem Niemcem, ale Polakiem! Strasznym wi?c na ?wiat zawo?a? g?osem, a podaj?c powy?sz? wiadomo?? stwierdzi? fakt, ?e Polacy si? polonizuj?. Gdyby?my owemu stró?owi uci?nionej niemczyzny powiedzieli, ?e Niemcy si? niemcz?, to odpowiedzia?by nam, ?e to niedorzeczno??.

Przyjaciel 25-03-1899
Nowe. Na mocy rozporz?dzenia królewskiego gmina wiejska Nowe (Rybaki) przy??czon? b?dzie do miasta.

Przyjaciel 08-04-1899
Po?ar. W Kamionce wybuch? pozawczoraj ogie? i zniszczy? wszystkie budynki, nale??ce posiedzicielom Wirth, Asfahl i Feltzner. Asfahlowi spali?o si? prócz tego 16 sztuk byd?a, 6 ?rebi?t, 3 konie robocze, wszystkie uprz??e i 12 ?wi?. Wirthowi maciora z 10 prosi?tami. W p?omieniach zgin??o dalej par? psów, uwi?zanych na ?a?cuchach, mnóstwo drobiu, a Feltznerowi 19 owiec. Ogie? podobno ze zemsty pod?o?ono.

Przyjaciel 20-04-1899
Kamionka. W niedziel? wieczorem uderzy? piorun w stodo?? posiedziciela Makowskiego i zniszczy? j? doszcz?tnie. Oprócz tego pastw? p?omieni sta? si? stóg siana.

Przyjaciel 25-04-1899
Nowe. Z pocz?tkiem nowego roku szkolnego za?o?ono tutaj wy?sz? szko?? ch?opców, zawieraj?c? chwilowo dwie klasy, sekst? i kwart?. Nauki udziela w niej dwóch nauczycieli, uczniów ucz?szcza do niej 16.

Przyjaciel 27-04-1899
Nowe. Dom robotniczy kupca Damratha, po?o?ony poza miastem, w którym mieszka?y dwie rodziny, spali? si?. Ogie? wznieci?y prawdopodobnie dzieci bawi?c si? zapa?kami. Dwie te rodziny robotnicze ponosz? skutkiem tego dotkliwe straty.

Przyjaciel 29-04-1899
Nowe. Dotychczasow? gmin? wiejsk? Nowskie Rybaki przy??czono do miasta, które skutkiem tego powi?kszy?o si? o 283 mieszka?ców, tak ?e ich obecnie liczy 5500.

Przyjaciel 02-05-1899
Nowe - Do?? ju? dawno temu rada miejska powzi??a uchwa?? pobudowania rzezalni, któraby wraz z lodowni? 75 000 m. kosztowa?a. Wydzia? obwodowy na budowl? t? da? teraz zezwolenie, tak ?e nied?ugo pewnie prace wst?pne si? rozpoczn?.

Przyjaciel 11-05-1899
Nowe. Nieszcz??liwemi ofiarami, które uton??y przy ?owieniu ryb na jeziorze pobliskiem s? bracia K?osowscy i bracia Czeli?scy. Jakim sposobem oni ?mier? ponie?li, to si? pewnie nie wyja?ni nigdy, gdy? ?adnego ?wiadka nieszcz??liwego wypadku nie ma.

Czerwi?sk. Przed kilku dniami jastrz?b z tak? zaciek?o?ci? ?ciga? jak?? ma?? ptaszyn?, ?e uderzy? w szyb? okna w szkole w Kopytkowie i strzaska? j?. -Ptaszek otwartem oknem wpad? do szko?y, sk?d go znów na wolno?? wypuszczuno. Rabu? za? tymczasem odlecia?.

Przyjaciel 27-05-1899
Nowe. Zebranie Towarzystwa przemys?owo rolniczego odb?dzie si? w niedziel? 28 maja o 6 godz. po po?. w ober?y pana Lewandowskiego. B?dzie narada wed?ug letniej zabawy (majówki). O jak najliczniejszy udzia? cz?onków prosi Zarz?d.

Przyjaciel 30-05-1899
Nowe. Parowcem przywieziono tudot?d beczk? wina. Spedytor pozostawi? j? razem z innemi rzeczami na brzegu Wis?y. Jaki? ?az?ga, przechodz?c tamt?dy, spostrzeg? beczk?, zrobi? w niej dziur?, a napiwszy si? do syta otszed? nie zamkn?wszy otwor. Wino wszystko wyp?yn??o, a lubownika wina uwi?ziono.

Komorsk. Panowie J. Jasi?ski i Podorzymski zak?adaj? tu mleczarni?. Przedsi?biorstwo takie by?o tu bardzo potrzebne, a jest jedyne na dalek? okolic?, które si? znajduje w r?kach polskich. To te? spodziewa? si? nale?y, ?e rodacy w Komorskiem popr? przedsi?biorców Polaków.

Przyjaciel 06-06-1899
Nowe. Na rozporz?dzenie prokuratoryi uwi?ziono tu s?u??c? T., podejrzan? o zbrodni? dzieciobójstwa.

Przyjaciel 08-06-1899
Nowe. W pi?tek wieczorem k?pa? si? pewien robotnik w bochli?skiem jeziorze, i dosta? si? na g??bin?, gdzie uton??. Pomimo do?? rych?ej pomocy wyci?gni?to tylko zw?oki nieszcz??liwca.

Czerwi?sk. Pomi?dzy dzie?mi dom. Fr?ca wybuch?a szkarlatyna w tej mierze, ?e szko?? tamtejsz? na 4 tygodnie trzeba by?o zamkn??.

Przyjaciel 10-06-1899
Nowe. Towarzystwo przemys?owo-rolnicze urz?dza w Niedziel? 11 Czerwca letni? zabaw? w ogrodzie pana Janowskiego (deutsches Haus). O 4 godz. po pol. pochód przez miasto z lokalu Towarzystwa z chor?gwi? i muzyk? do ogrodu, gdzie b?dzie koncert, wieczorem taniec na sali. O jak najliczniejszy udzia? go?ci i cz?onków w tej zabawie prosi uprzejmie Zarz?d.

Przyjaciel 17-06-1899
Nowe. W pobliskiej wsi Kwiatku w nocy z pi?tku na sobot? spali?y si? budynki gospodarcze posiedziciela Glaubitza. Poniewa? budowane by?y z drzewa i kryte s?om?, o ratunku nie mog?o by? mowy.

Przyjaciel 06-07-1899
Nowe. Tutejszy bank ludowy obchodzi? w zesz?y wtorek 25 letni jubileusz swego istnienia uroczystem nabo?e?stwem i wspóln? biesiad?. Bank ten za?o?y? przed 25 laty dzisiejszy ks. proboszcz Wi?niewski z Wielkiej??ki.

Nowe. ?onie pewnego tutejszego posiedziciela wyrwa? jeden z tutejszych balwierzy z?b. Wkrótce potem pacjentka zachorowa?a, twarz jej napuch?a i po kilku dniach zaniewidzia?a. Po paru tygodniach dopiero uda?o si? lekarzowi wzrok jej przywróci?. Balwierz mia? podczas operacyi nieczyste r?ce.

Przyjaciel 11-07-1899
Bzowo. W Kampanii umar?a 4 b. m. po krótkich lecz ci??kich cierpieniach Marya z Tucho?ków Lewicka. Pogrzeb odby? si? wczoraj w Bzowie.

Przyjaciel 13-07-1899
Nowe. Skutkiem zakazu sp?du byd?a i nierogacizny odby? si? w pi?tek tylko targ na konie. Sp?dzono ogó?em oko?o 200 sztuk. Ch?? kupna by?a jednak bardzo ma?a, tak ?e targ licho wypad?.

Przyjaciel 20-07-1899
Nowe. Na pi?tkowy targ na remonty sp?dzono ogó?em 14 koni, z których komisya dwa zakupi?a i to po 750 m.

Przyjaciel 22-07-1899
Nowe. Zebranie Towarzystwa przemys?owo rolniczego odb?dzie si? w niedziel?, 23 lipca o godz. 6 po po?. w lokalu Towarzystwa u p. Lewandowskiego. Cz?onkowie mog? sobie opa?u zamówi? u naszych przedsi?biorców pp. M. i K., którzy bez zarobku dobrego opa?u dostawi?. - O jak najliczniejszy udzia? uprzejmie prosi Zarz?d.

Przyjaciel 12-08-1899
Nowe. Zebranie Towarzystwa przemys?owo-rolniczego odb?dzie si? w niedziel? 13 sierpnia o 6 godz. po po?. w lokalu Towarzystwa. Po posiedzeniu urz?dza Towarzystwo wieczorek ze ?piewem i deklamacyami, w którym panie mog? bra? udzia?. O jak najliczniejsze przybycie prosi uprzejmie Zarz?d.

Przyjaciel 19-08-1899
Pó?wie?. W przesz?? sobot? obrali?my so?tysem p. Józefa Jettk? a przysi?g?ymi p.Jana Lange i p. Franciszka Binerowskiego, wszystkich Polaków-katolików. A my, którzy do zarz?du nale?ymy, jeste?my tak?e katolikami i te? wszyscy na powy?ej wymienionych swe g?osy oddali?my, tylko p. M. R. chcia? mie? so?tysem innowierc? p. H. i na tego swój g?os odda?. P. J. jest ju? 12 lat so?tysem i urz?d swój ku ogólnemu dot?d prowadzi? zadowoleniu, my?limy wi?c, ?e i tak dalej b?dzie. Co do p. R., to smutno, je?eli ma wi?cej zaufania do innowiercy ni? do swego, ale przys?owie mówi, ?e jeszcze si? taki nie narodzi? któryby wszystkim dogodzi?.

Przyjaciel 26-08-1899
Komorsk w ?wieckiem. W?a?ciciela B. tuzt?d, jad?cego przed kilku dniami przez Zaj?czkowo wozem, na którym mia? kilka ?wi?, napadli trzej ulicznicy, którzy B. ?ci?gn?li z woza, pobili niemi?osiernie i usi?owali wóz wywróci? do rowu. Jaki? przechodz?cy cz?owiek sp?oszy? napastników. ?winie, które uciek?y z woza, pochwytano dnia nast?pnego.

Przyjaciel 29-08-1899
Nowe. ?on? niejakiego? Rosi?skiego, która, rzekomo nie chcia?a (?) zeznawa? po niemiecku, skaza? tutejszy s?d ?awniczy na 24 godziny aresztu i zaraz kaza? j? uwi?zi?.

Przyjaciel 09-09-1899
Nowe. W?a?ciciel hotelu p. Drzymalski sprzeda? hotel swój za 73 000 m. p. Kuechlerowi z Gda?ska.

Przyjaciel 16-09-1899
Nowe. W pobliskich Lipinkach mieszkaj? 54 rodziny, w których w ostatnich trzech tygodniach zasz?o 14 wypadków ?mierci. Panuje tam epidemicznie biegunka. Choroba ta niestety przenios?a si? tak?e do Jab?owa, gdzie nietylko tylko ju? ma?e dzieci ale i starsze osoby zachorowa?y, pomi?dzy innymi tak?e dwaj tamtejsi nauczyciele.

9-letni synek mistrza szewskiego Ko?cimskiego po?kn?? by? przed kilku dniami ma?? blaszk? do na?ladowania ?piewu ptaków. Poniewa? dziecko ci??ko zachorowa?o, przeto poddano je operacyi. Blaszka jednak poprzecina?a ju? wn?trzno?ci, tak ?e ch?opczyk wskutek tego umar?.

Przyjaciel 12-10-1899
Komorsk. Kasa pogrzebowa naszego Towarzystwa ludowego liczy obecnie 320 cz?onków. Zarz?d kasy pogrzebowej prosi? p. dr. Neumanna z Nowego, by by? tak ?askaw i tu do Komorska 2 razy tygodniowo zje?d?a?. Pan doktor z pocz?tku si? waha?, ale w ko?cu uleg? pro?bom i do ober?y p. Podorzymskiego, gdzie si? odbywaj? nasze posiedzenia, 2 razy tygodniowo przyje?d?a? obieca?. U nas bardzo wiele dzieci choruje na dyftery?.

Przyjaciel 19-10-1899
Czerwi?sk. Na dominium X. w Jani Le?nej jako i we wsi pope?niono w ostatnich czasach kilka kradzie?y. I tak skradli z?odzieje zawiadowcy gorzelni R. i ogrodnikowi D. 12 odn. 40 m. Krótko potem zgin??o murarzowi W. 290 m., które od?o?y? dla swej córki. Dwóch ze z?odziei ju? wykryto i uwi?ziono.

Przyjaciel 24-10-1899
Nowe. Lekarz prakt. p. W?adys?aw Neumann od 20 bm. doje?d?a dwa razy w tygodniu co wtorek i pi?tek do Komórska. Godziny przyjmowania chorych od 2-4 po po?. w hotelu p. Podorzymskiego.

Nowe. W ?rod? rano powsta? tu ogie? w tylnym budynku w?a?ciciela hotelu p. Drzymalskiego i przeniós? si? wkrótce na spichrz kupca Schoepsa, sk?d znów obj?? dom mieszkalny i sk?ad tego? kupca. Szkody pokryte s? zabezpieczeniem w wysoko?ci 200 000 m.

Przyjaciel 31-10-1899
Nowe. W ?rod? wybuch? tutaj wielki ogie?, który pi?? domów w perzyn? obróci?, pomi?dzy tymi i kosció? ewangelicki.

Nowe. Szkody, jakie po?ar ostatni wyrz?dzi?, wynosz? oko?o 250 000 m. Mistrzowi piekarskiemu Go?embiewskiemu spali?o si? 2000 m. gotówki.

Przyjaciel 21-11-1899
Nowe. W Kwidzy?skich nizinach pali?o si? w nocy z poniedzia?ku na wtorek. ?un?, któr? tu wida? by?o, uwa?ali tutejsi mieszka?cy za komet?, który wedle nich w ognistej ukaza? si? formie. Kometa ten przyby? w ko?cu, tak sobie opowiadano, od Kwidzyna i spad? na ??k? w pobli?u miasta, dok?d oko?o 5 rano wielkie gromady ludzi d??y?y, aby przyjrze? si? komecie i ko?cowi ?wiata, który tu pod Nowem mia? si? rozpocz??.

Przyjaciel 02-12-1899
Pó?wie?. W niedziel? dn. 19 bm. odby?o si? tu po?wi?cenie nowo pobudowanego pomnika m?ki pa?skiej, w którym si? tak?e mie?ci figura Matki Boskiej Ró?a?cowej. Aktu po?wi?cenia przy licznym udziale wiernych dokona? nasz przewielebny ks. dziekan Odrowski, który zarazem wyg?osi? stosown? i do g??bi wzruszaj?c? przemow?. To te? w ko?cu z radosn? ?z? w oku odmówili?my wspólnie Ró?aniec ?w. pod przewodnictwem przewielebnego ks. dziekana.

Przyjaciel 05-12-1899
Nowe. Radnymi miejskimi obrano w oddziale pp. urz?dnika pocztowego Kurka, sekretarza s?dowego Go??biewskiego i w?a?ciciela hotelu Drzymalskiego.

Przyjaciel 14-12-1899
Nowe. Kierownik szko?y post?powej rozporz?dzi? swego czasu aby na obchód "Sedana" wszyscy uczniowie przybyli do szko?y w niedziel? rano, chocia? niektóre klasy zazwyczaj w ten dzie? mia?y po po?udniu nauk?. Pewien fryzyer nie pos?a? by? na ów obchód swego ucznia, a policya wzi??a go za to w kar?, której jednak nie zap?aci?, i spraw? odda? s?dowi. S?d ?awniczy jednak wyrokiem swym kar? na?o?on? mu przez policy? zatwierdzi?, prócz tego na?o?y? mu koszta procesu.

Z zasobów KPBC zebra? arek